Birçok nedenden dolayı arkeoloji bölümü birçoğumuzun ilgisini çekmektedir. Burada en önde gelen sebebin bilimsel merak olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü arkeoloji bir meslekten ziyade bir bilimsel uğraştır. Yine de bu bölümün mezunlarının da iş bulma ve para kazanma ihtiyaçları bulunuyor. Bu yazıda arkeoloji mezunu ne iş yapar sorusu üzerinde durmaya çalışacağız.
Arkeoloji mezunlarına kısaca arkeolog demekteyiz. Bir arkeolog Türkiye’de ne iş yapar sorusunun cevabı maalesef birçoğumuzun hoşuna gitmeyebilir. Çünkü ülkemizde arkeolog olarak çalışabileceğiniz yerler oldukça sınırlıdır. Bunlar da az alım yaptıkları için iş bulmak diğer bazı bölümlere göre daha zordur.
Teorik olarak arkeologların birçok yerde çalışabilmesi gerekiyor. Çünkü aldıkları eğitim tarihten madenciliğe kadar birçok alanla ilişkilidir. Ancak ülkemizde her bölümden fazlaca mezun olması iş bulmayı zorlaştırmıştır. Yine de arkeoloji mezunlarının arkeolog olarak çalışabilecekleri bazı yerler bulunuyor.
Daha önce arkeolog nasıl olunur yazısında arkeolog olmak isteyenlere yol göstermesi açısından önemli bilgiler paylaşmıştık. Bu yazıda arkeolojinin çalışma alanları üzerinde duracağız.
Arkeoloji Bölümünün İş İmkanları
Arkeoloji bölümünün iş imkanları derken burada kast ettiğimiz arkeolog olarak çalışmaktır. Yoksa Türkiye’de birçok bölüm mezunu kendi alanı dışında çalışıyor. Bir arkeolog da meslek dışı tercih yaparsa birçok iş alanına yönelebilir. Ancak arkeolog olarak çalışmak ve kendi mesleğinizi yapmak isterseniz o zaman iş alanı da daralacaktır.
Arkeologların çalışma yapması için bir bütçe gerekir. Bu bütçe de özel sektörce sağlanmaz. Bu nedenle arkeolog olarak çalışmak demek ya bir üniversite bünyesinde ya da bir bakanlık bünyesinde çalışmak demektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı belirli sayıda arkeolog istihdam etmektedir. Dönem dönem yeni alımlar da yapmaktadır. Ancak bu alımların sayısı mezunların sayısından az olduğu için rekabet de fazla olmaktadır. Yine çeşitli müzelerde arkeologların çalıştığını biliyoruz.
Arkeologların çalışabileceği yerler şöyle sıralanabilir:
- Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde memur olarak
- Müzeler müdürlüğü personeli olarak
- Maden Tetkik ve Arama (MTA) bünyesinde
- Üniversiteler bünyesinde akademik kadroda
- Restorasyon yapan firmalarda
- Alan dışı memuriyet ve özel sektörde istihdam
Eğer arkeolog olarak Türkiye’de çalışmak istiyorsanız size üniversitede kalmayı ve akademik kariyer yapmayı öneririz. Çünkü bu yolla bilimsel araştırma yapabilir ve hedeflediğiniz uğraşı gerçekleştirebilirsiniz.
Üniversitede akademik kariyer yapmak için kendini iyi yetiştirmek gerekiyor. Hele iyi bir arkeolog olmak için yabancı dil bilmek ve oldukça sıkı çalışmak gerekiyor. Arkeoloji okuyanların yorumları da bu yöndedir.
Arkeoloji Bölümü Okumak Mantıklı Mı?
Ülkemizde üniversite okumak genellikle bilimsel bir meraktan öte iyi bir meslek sahibi olma aracı olarak görülüyor. Durum böyle olunca da arkeoloji gibi iş imkanları sınırlı olan bölümler pek tercih edilmiyor. Bunun da şöyle bir sonucu oluyor.
Arkeoloji bölümleri düşük puanla öğrenci alıyor. Bu nedenle yüksek kapasiteli ve yetenekli öğrenci bulmak da arkeolojide kolay olmuyor. Bütün bu nedenler birbirini besliyor. Sonuç olarak iyi arkeologlarımız olsa da arkeoloji bölümlerimiz istenilen düzeyde değildir. İyi arkeologlarımızın önemli bir kısmı eğitimlerinin en az bir bölümünü yurt dışında tamamlıyor.
Türkiye’de arkeoloji okumak mantıklı mı sorusunun cevabı kişiden kişiye oldukça farklılık gösteriyor. Eğer arkeoloji maaş için okunacaksa mantıklı değil diyebiliriz. Ancak bilimsel bir merak ile okunuyorsa ve sonrasında kaliteli bir akademik kariyer çizilecekse neden olmasın.
Normalde ülkemiz eski bir tarihi zenginlik taşıdığı için arkeoloji okumak açısından avantajlı bir yer. Bu avantaj iyi değerlendirilirse güze sonuçlar elde edilebilir.
Yurtdışı Arkeoloji İş İmkanları
Yurtdışında özellikle gelişmiş ülkelerde arkeoloji ciddi bir iştir. Bize göre daha nitelikli öğrenci tabakası tercih eder. Yurtdışında arkeolog maaşı da kesinlikle daha iyidir. Durum böyle olunca arkeoloji merakı olan ancak işsiz kalmayı istemeyen birçok kişi için de yurtdışı cazip hale geliyor.
Bu bakış açısı hem doğru hem de eksiktir. Yurtdışında arkeoloji okumak birçok anlamda avantaj sağlayacaktır. Ancak unutmayın ki yurtdışında okuduğunuz zaman da birçok rakibiniz olacaktır. Dolayısıyla gittiğiniz ülkede o ülkenin öğrencilerinden daha iyi performans göstermeniz gerekecektir.
Eğer yabancı dil bariyeri aşılırsa yurtdışında arkeolog olmak mantıklı bir iş olabilir. Türkiye’de arkeoloji okuduktan sonra yüksek lisans ve sonrasında yurtdışında devam etmek de bir alternatiftir.
Yurtdışı kariyeri düşünürseniz bunu üniversiteye girmeden önce planlamalı ve dil sorununu hallederek bilinçli bir şekilde ilerlemelisiniz. Yurtdışında arkeolog olmak her ülke için değil belli başlı ülkeler için caziptir. Bunu da iyi araştırmak gerekir.
Arkeologların İş Hayatında Görevleri
Arkeoloji denince herkesin aklına kazılar gelir ancak iş bununla sınırlı değildir. Arkeologların iş hayatında görevleri çeşit çeşittir. Bu alanda en doğru bilgi arkeoloji okuyanların ve iş sahibi olanların yorumları ile edinilebilir.
Arkeologların görevleri genel olarak şöyle özetlenebilir:
- Tarih boyunca ortaya çıkan kalıntıları incelemek
- Çeşitli alanlarda kazı yapmaya uygun yerlerin araştırılması
- Elde edilen bulguların sınıflandırılması ve kaydı
- Var olan bulguların kıyaslanması, yeni bilgi ve belgelerin aranması
- Kazı sonucunda elde edilen parçaların birleştirilmesi
- Kazı resimlerinin çekilmesi ve kazıdaki aşamaların kaydedilmesi
- Restorasyon faaliyetleri
- Kazılara gözlemci olarak katılma
- Arkeolojik bulgularla alakalı rapor tutmak ve yayın hazırlamak
- Üniversite ve araştırma kurumlarınca organize edilen tarihi araştırmalara katılmak
İş olanaklarından bağımsız olarak arkeoloji son derece önemli bir bilimsel çalışma alanıdır. Arkeoloji bilimi olmadan tarih biliminin gelişmesi çok zordur. Özellikle tarih öncesi devirlerle ilgili bilgiler arkeolojiye dayanmaktadır.